Amerika Syarikat (AS) secara rasmi menamatkan misi ketenteraannya di Iraq selepas tentera dan peralatan terakhir meninggalkan Pangkalan Udara Erbil pada 30 September 2026.
Ia sekali gus mengakhiri operasi ketenteraan AS dalam usaha memerangi kumpulan militan Islamic State (IS) di negara itu.
Pengunduran berkenaan menandakan berakhirnya Operation Inherent Resolve (OIR) di Iraq, operasi yang dilancarkan pada 2014 selepas kumpulan IS menawan kawasan luas Iraq dan Syria.
Menurut Komando Pusat AS (CENTCOM), pengunduran dari Erbil merupakan sebahagian daripada peralihan terancang daripada misi gabungan antarabangsa kepada hubungan pertahanan dua hala antara AS dan Iraq.
Bagaimanapun, misi menentang IS di Syria masih diteruskan dan ibu pejabat Combined Joint Task Force-OIR kini beroperasi dari Jordan.
Berakhirnya kehadiran tentera AS
Pengunduran kali ini mempunyai kepentingan sejarah kerana ia menamatkan satu lagi fasa penglibatan ketenteraan AS di Iraq yang bermula dengan pencerobohan pada 2003.
Pada kemuncak pendudukan AS sekitar 2007, kira-kira 170,000 anggota tentera AS berada di Iraq, sebahagian besarnya berundur pada penghujung 2011, tetapi kembali pada 2014 selepas IS menguasai Mosul dan kawasan lain serta mengancam kestabilan kerajaan Iraq.
Sejak 2014, AS bersama negara anggota gabungan antarabangsa memberikan sokongan udara, latihan, risikan dan bantuan operasi kepada pasukan keselamatan Iraq dalam usaha menewaskan IS.
Dalam beberapa tahun terakhir, kira-kira 2,500 anggota tentera AS berada di Iraq dengan peranan mereka berubah daripada operasi tempur berskala besar kepada khidmat nasihat, latihan dan sokongan kepada pasukan keselamatan Iraq.
Pengunduran secara berperingkat
Washington dan Baghdad bersetuju pada 2024 untuk menamatkan misi gabungan di Iraq secara berperingkat.
Fasa pertama menetapkan operasi tempur gabungan di Iraq berakhir selewat-lewatnya pada September 2025. Fasa kedua diteruskan sehingga September 2026 bagi membolehkan sokongan terhadap operasi menentang IS di Syria dibuat melalui mekanisme yang dipersetujui kedua-dua negara.
Pada 30 September 2026, pengunduran terakhir dari Iraq diselesaikan dengan pemindahan anggota serta peralatan AS dari Erbil.
Pentagon menyifatkan perkembangan itu sebagai peralihan daripada misi gabungan ketika perang kepada usaha keselamatan yang diterajui Iraq.
Jurucakap Pentagon, Sean Parnell, berkata kejayaan kempen selama 12 tahun itu membolehkan tanggungjawab utama keselamatan Iraq diserahkan kepada kerajaan dan pasukan keselamatan negara berkenaan.
Iraq ambil alih tanggungjawab keselamatan
Dengan berakhirnya kehadiran tentera AS, pasukan keselamatan Iraq kini memikul tanggungjawab lebih besar untuk mengawal keselamatan negara serta mengekang baki rangkaian IS.
Kerajaan Iraq menyatakan bahawa banyak fungsi keselamatan telah pun diserahkan kepada pasukan tempatan sebelum pengunduran terakhir.
Komander Tentera Udara Iraq, Leftenan Jeneral Khalid al-Tamimi, sebelum ini berkata tentera Iraq telah meningkatkan penggunaan dron untuk tujuan tinjauan dan menjalankan operasi udara sendiri.
Iraq juga mendakwa mampu mengendalikan jet pejuang F-16 tanpa bantuan langsung pasukan gabungan dalam operasi tertentu.
Amerika Syarikat bagaimanapun tidak memutuskan semua bentuk kerjasama pertahanan.
Washington dijangka meneruskan latihan terpilih dan sokongan risikan kepada rakan keselamatan Iraq melalui hubungan dua hala.
Ancaman IS masih belum hilang
Walaupun IS tidak lagi menguasai wilayah luas seperti ketika kemuncaknya hampir sedekad lalu, kumpulan itu masih mempunyai rangkaian sel kecil di beberapa kawasan Iraq.
Laporan dan kenyataan pegawai keselamatan Iraq menunjukkan kumpulan tersebut masih mampu melancarkan serangan serta mengeksploitasi kelemahan keselamatan.
Al-Jazeera, yang memetik laporan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, melaporkan IS kini jauh lebih lemah berbanding ketika menguasai hampir satu pertiga Iraq, dengan hanya ratusan anggota yang masih aktif. Namun, kewujudan sel tidur menjadikan ancaman itu belum lenyap sepenuhnya.
Persoalan utama selepas pengunduran AS ialah sejauh mana pasukan keselamatan Iraq mampu mengekalkan tekanan terhadap kumpulan tersebut tanpa sokongan ketenteraan gabungan pada skala sebelumnya.
Kebimbangan mengenai kekosongan keselamatan
Pengunduran itu turut mencetuskan perdebatan mengenai kemungkinan wujudnya jurang keselamatan, khususnya di kawasan Kurdish di utara Iraq.
Pasukan Kurdish Peshmerga sebelum ini menerima sokongan latihan, risikan dan ketenteraan daripada AS dalam perjuangan menentang IS. Pegawai Kurdish menyuarakan kebimbangan mengenai kehilangan sebahagian keupayaan pertahanan udara, risikan, dron dan sokongan logistik selepas tentera AS berundur.
Perkara itu menjadi lebih sensitif berikutan ketegangan serantau dan serangan dron serta peluru berpandu yang berlaku di wilayah Kurdistan.
Bagaimanapun, Baghdad menyatakan bahawa pasukan keselamatan Iraq telah dipersiapkan untuk mengambil alih tanggungjawab keselamatan negara.
Pengaruh kumpulan bersenjata dan Iran
Pengunduran AS turut mengubah keseimbangan politik dan keselamatan Iraq.
Beberapa kumpulan bersenjata Iraq yang mempunyai hubungan dengan Iran menyambut pengunduran tersebut sebagai kemenangan selepas bertahun-tahun menuntut pengakhiran kehadiran tentera AS.
Reuters melaporkan sebahagian kumpulan berkenaan melihat pengunduran Amerika sebagai peluang untuk memperkukuh kedudukan mereka.
Pada masa sama, terdapat kebimbangan bahawa kumpulan bersenjata yang berada di luar kawalan langsung kerajaan boleh memainkan peranan lebih besar dalam politik dan keselamatan Iraq.
Kerajaan Iraq sebelum ini turut berdepan persoalan mengenai masa depan kumpulan bersenjata bukan negara. Tarikh akhir bagi kumpulan berkenaan menyerahkan senjata dilaporkan telah ditangguhkan sehingga Jun 2027 selepas beberapa kumpulan menolak tuntutan tersebut.
Sambutan “Hari Kedaulatan”
Bagi Baghdad, pengunduran tentera AS mempunyai nilai simbolik yang besar.
Kerajaan Iraq mengadakan sambutan yang dikenali sebagai “Sovereignty Days” atau Hari Kedaulatan dari 30 September hingga 3 Oktober bagi menandakan berakhirnya kehadiran tentera gabungan yang telah berlangsung dalam pelbagai bentuk selama lebih dua dekad.
Konvoi pasukan keselamatan Iraq turut diadakan di Baghdad dan beberapa kawasan lain bagi menandakan peralihan tanggungjawab keselamatan kepada negara sendiri.
Bagi sebahagian rakyat Iraq, pengunduran itu dilihat sebagai simbol berakhirnya satu era campur tangan ketenteraan asing. Namun, sebahagian yang lain bimbang mengenai kesan keselamatan selepas tentera AS meninggalkan negara itu.
AS masih terlibat di rantau ini
Pengunduran dari Iraq tidak bermaksud Washington menghentikan semua operasi ketenteraan di Timur Tengah.
CENTCOM mengesahkan bahawa Combined Joint Task Force-OIR masih menjalankan misi menentang IS di Syria, dengan ibu pejabat operasi dipindahkan ke Jordan.
Ini bermakna pengunduran dari Iraq lebih tepat dilihat sebagai perubahan bentuk kehadiran AS — daripada misi ketenteraan gabungan di Iraq kepada hubungan pertahanan dua hala, sementara operasi menentang IS di Syria diteruskan.
Titik perubahan bagi Iraq
Pengunduran 30 September 2026 menjadi titik penting dalam sejarah moden Iraq. Negara itu kini memasuki fasa baharu apabila kerajaan dan pasukan keselamatan tempatan mengambil tanggungjawab utama terhadap keselamatan nasional tanpa kehadiran tentera AS di pangkalan-pangkalan Iraq.
Cabaran utama selepas ini termasuk memastikan IS terus dibendung, mengurus kumpulan bersenjata yang berada di luar struktur negara, memperkukuh pertahanan udara serta mengekalkan keseimbangan hubungan dengan Amerika Syarikat dan Iran.
Bagi Washington pula, tamatnya Operation Inherent Resolve di Iraq menutup satu bab panjang penglibatan ketenteraan yang bermula dengan pencerobohan 2003, tetapi hubungan pertahanan dengan Baghdad masih diteruskan melalui bentuk kerjasama yang lebih bersifat dua hala.
Perkembangan seterusnya akan bergantung kepada keupayaan Iraq mengekalkan kestabilan keselamatan selepas pengunduran, sambil memastikan ancaman IS tidak kembali berkembang dan ketegangan geopolitik serantau tidak menjejaskan keselamatan negara.
