Perjuangan menuntut kemerdekaan Tanah Melayu daripada cengkaman penjajah British bukan sahaja digerakkan oleh golongan nasionalis sekular, malah turut dipelopori secara aktif oleh barisan ulama dan pemikir Islam.
Parti Islam Se-Malaysia (PAS) yang ditubuhkan pada tahun 1951 menjadi wadah utama bagi tokoh-tokoh ini untuk menyuarakan tuntutan kemerdekaan yang mutlak, berdaulat, dan berteraskan acuan Islam.
Berikut adalah sorotan lengkap mengenai tokoh utama, peranan penting, serta kronologi perjuangan mereka dalam lipat sejarah kemerdekaan negara.
Dr. Burhanuddin al-Helmy
Yang Dipertua Agung PAS (1956–1969), seorang tokoh nasionalis radikal dan pemikir Islam yang memperjuangkan kemerdekaan penuh tanpa kompromi.
Burhanuddin bin Muhammad Nur al-Hilmi, atau lebih dikenali sebagai Burhanuddin al-Helmy, ialah seorang pemikir Islam Malaysia, nasionalis anti-kolonial, dan ahli politik.
Beliau berkhidmat sebagai Presiden ketiga Parti Islam Malaysia dari tahun 1956 sehingga kematiannya, dan merupakan Ahli Parlimen Besut antara tahun 1959 dan 1964.
Dikenali kerana peranannya dalam membentuk hala tuju ideologi awal PAS, beliau menggabungkan reformisme Islam dengan pemikiran anti-imperialis dunia ketiga, dan secara meluas dianggap sebagai salah seorang pemimpin parti yang paling berpengaruh secara intelektual.
Prof. Zulkifli Muhammad
Timbalan Yang Dipertua Agung PAS, seorang orator ulung dan intelektual yang memartabatkan kesedaran politik Melayu-Islam.
Beliau merupakan bekas Timbalan Yang di-Pertua Agung (kini Timbalan Presiden) Parti Islam Se-Malaysia (PAS) di bawah kepimpinan Dr. Burhanuddin al-Helmi. Beliau juga pernah menjadi Ahli Parlimen Bachok, Kelantan pada 1959-1964.
Beliau seorang pemidato yang hebat dan disegani kawan danm lawan, mencipta rekod berucap di parlimen selama 4 jam.
Membangkitkan isu-isu berkaitan kerakyatan, cukai, penubuhan koperasi, kepentingan pengetahuan teknikal kepada orang Melayu, perkembangan bahasa Melayu, perlunya pusat latihan guru dan yang paling penting menyeru supaya menghentikan penghantaran guru ke Kirkby dan Brinsford di United Kingdom.
Tuan Guru Haji Ahmad Fuad Hassan
Yang Dipertua Yang Pertama PAS (1951–1953) yang meletakkan asas dakwah siasah (politik Islam) terawal di Tanah Melayu.
Penglibatan PAS dalam politik nasional mulai menonjol apabila PAS menjadi parti Melayu tunggal yang menyertai National Conference tajaan 16 orang kenamaan termasuk tujuh Menteri Besar yang dikepalai oleh Dato’ Onn Jaafar pada 27 April 1953.
Tuan Guru Haji Ahmad Fuad Hassan selaku Yang Dipertua Agung PAS telah dilantik sebagai Ahli Jawatankuasa National Conference.
Menangani pengaruh Dato’ Onn Jaafar ini, Yang Dipertua Agung Umno, Tunku Abdul Rahman Putra telah menubuhkan National Convention dan turut menjemput PAS menyertainya dalam perhimpunan pada 23 Ogos 1953.
Tuan Haji Ahmad Tuan Hussien
Ahmad Tuan Hussein (17 Jun 1906 – 25 Februari 1978) ialah seorang ahli politik Tanah Melayu dan guru agama Islam, Bendahari Agung PAS dilantik memegang jawatan ini pada 24 November 1951 ketika peringkat awal penubuhan parti.
Beliau berkhidmat dalam Majlis Perundangan Persekutuan Tanah Melayu sebelum kemerdekaan, setelah dipilih ke dewan dalam pilihan raya 1955 untuk kerusi Krian, Perak. Beliau merupakan ahli parti yang kemudiannya dikenali sebagai Parti Islam Se-Malaysia (PAS).
Daripada 52 ahli Majlis yang dipilih pada tahun 1955, Ahmad adalah satu-satunya yang bukan daripada gabungan Perikatan. Beliau juga merupakan calon PAS pertama yang pernah dipilih ke dewan perundangan.
Selepas tidak bertanding dalam pilihan raya seterusnya, beliau terus berkhidmat sebagai guru mengajar Islam sehingga beliau meninggal dunia pada tahun 1978 di Pulau Pinang.
Mohd Asri Haji Muda
Tan Sri Datuk Seri Panglima Mohd Asri Haji Muda ialah tokoh muda nasionalis yang menggerakkan kesedaran akar umbi dan memperjuangkan kedaulatan identiti peribumi.
Presiden Parti Islam Se-Malaysia (PAS) yang keempat, memimpin parti dari tahun 1969 hingga 1982 (memulakan tugas sebagai pemangku sejak 1964) dan pernah menjadi Menteri di Malaysia. Beliau juga merupakan Menteri Besar Kelantan pada 1964-1973.
Menjadi Menteri Tanah dan Pembangunan Luar Bandar dan sebagai Menteri dengan Tugas-tugas Khas semasa era gabungan Barisan Nasional, 1973 – 1978.
Kronologi Perjuangan
Kronologi perjuangan tokoh-tokoh PAS dalam menuntut dan mengisi kemerdekaan Tanah Melayu, bermula dari era sebelum penubuhan parti sehinggalah pasca-kemerdekaan.
Kronologi Perjuangan Kemerdekaan (1945 – 1957)
1945 – Kebangkitan Nasionalisme Radikal Dr. Burhanuddin al-Helmy memimpin Partai Kebangsaan Melayu Malaya (PKMM) untuk meniupkan kesedaran merdeka dengan slogan “Merdeka” dan gagasan Melayu Raya.
1951 – Penubuhan PASTuan Guru Haji Ahmad Fuad Hassan mempengerusikan persidangan ulama di Pulau Pinang yang membawa kepada penubuhan PAS bagi menyatukan gerakan politik Islam demi kemerdekaan.
1953 – Desakan Pilihan Raya UmumTokoh-tokoh awal PAS seperti Haji Ahmad Tuan Hussien menyertai Persidangan Kebangsaan untuk mendesak British mengadakan pilihan raya bagi memulakan langkah pemerintahan sendiri.
1954 – Pengubalan Dasar Kemerdekaan IslamTuan Guru Haji Ahmad Fuad Hassan meletakkan jawatan, membuka ruang kepada barisan kepimpinan baharu untuk memperkemas manifesto PAS yang berteraskan kemerdekaan mutlak berasaskan syariat Islam.
1955 – Pilihan Raya Persekutuan PertamaTuan Haji Ahmad Tuan Hussien memenangi kerusi tunggal pembangkang di parlimen (Krian). Beliau menjadi suara tunggal yang membawa kritikan terhadap kontrak sosial dan syarat kemerdekaan British di dewan perundangan.
1956 – Kepimpinan Dr. Burhanuddin & Pengukuhan Ideologi – Dr. Burhanuddin al-Helmy dipilih sebagai Yang Dipertua Agung PAS. Bersama Prof. Zulkifli Muhammad, mereka menjelajah ke seluruh negara bagi membina kesedaran rakyat bahawa kemerdekaan mesti bebas sepenuhnya daripada pengaruh penjajah (kemerdekaan 100%).
1957 – Rundingan Perlembagaan dan Kemerdekaan – Mohd Asri Haji Muda dan Ustaz Uthman Abdullah mengetuai gerakan pemuda dan penerangan bagi mendesak Suruhanjaya Reid memperakui Islam sebagai Agama Persekutuan dan bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan yang rasmi sebelum pengisytiharan merdeka pada 31 Ogos.
Peranan utama tokoh-tokoh PAS
Peranan utama tokoh-tokoh PAS dalam perjuangan kemerdekaan merangkumi aspek diplomasi, politik, pendidikan, dan pemikiran berteraskan prinsip Islam serta nasionalisme.
Kemerdekaan Mutlak
Dr. Burhanuddin al-Helmy memperjuangkan slogan “Melayu Raya” dan kemerdekaan penuh (100%) tanpa tunduk kepada syarat kompromi ketat pihak British.
Membina Kesedaran Politik Rakyat
Prof. Zulkifli Muhammad menggunakan keupayaan intelek dan pidato beliau untuk mendidik masyarakat tentang hak pemerintahan sendiri mengikut acuan agama dan bangsa.
Mengukuhkan Kedudukan Islam dalam Perlembagaan
Tuan Haji Ahmad Tuan Hussien dan barisan ulama PAS mendesak agar Islam diletakkan sebagai agama Persekutuan dan undang-undang syariah diberi pengiktirafan sewajarnya dalam kerangka negara merdeka.
Memartabatkan Bahasa Melayu dan Hak Peribumi
Mohd Asri Haji Muda konsisten membawa usul di peringkat perundangan untuk menjadikan bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan yang tunggal dan mempertahankan hak ekonomi orang Melayu.
Menyediakan Asas Pentadbiran Berasaskan Islam
Tuan Guru Haji Ahmad Fuad Hassan meletakkan batu asas gerakan politik Islam di Tanah Melayu, memastikan pengisian kemerdekaan tidak mengetepikan nilai-nilai murni dan syiar Islam.
