Sejak muncul sebagai kuasa besar pada abad ke-20, Amerika Syarikat semakin aktif mempengaruhi perkembangan politik negara lain. Alasan yang diberikan berubah mengikut zaman — daripada membendung komunisme, mempertahankan kepentingan keselamatan dan ekonomi, kepada mempromosikan demokrasi serta memerangi keganasan.
1. Amerika Latin: Era awal campur tangan
Antara contoh terawal ialah Nicaragua, Cuba dan beberapa negara Amerika Tengah. Pada awal abad ke-20, Washington menggunakan pengaruh diplomatik dan ketenteraan untuk melindungi kepentingan strategik serta ekonominya di rantau tersebut.
Di Nicaragua, misalnya, tentera AS menduduki negara itu untuk tempoh yang panjang dan Washington turut memainkan peranan dalam pembentukan struktur politik serta keselamatan negara tersebut.
2. Iran – 1953
Salah satu contoh paling terkenal ialah Iran pada 1953.
Kerajaan Perdana Menteri Mohammed Mossadegh menggubal dasar yang membawa kepada nasionalisasi industri minyak Iran. CIA bersama perkhidmatan perisikan Britain terlibat dalam operasi yang dikenali sebagai Operation Ajax, yang membantu menggulingkan Mossadegh.
Selepas itu, Shah Mohammad Reza Pahlavi kembali mengukuhkan kuasanya.
Peristiwa tersebut menjadi antara faktor penting yang membentuk sikap anti-Amerika dalam politik Iran pada dekad-dekad berikutnya.
3. Guatemala – 1954
Pada 1954, CIA membantu operasi yang membawa kepada penggulingan Presiden Guatemala Jacobo Árbenz.
Washington ketika itu mendakwa kerajaan Árbenz mempunyai hubungan dengan komunisme dan dasar ekonominya mengancam kepentingan strategik AS.
Penggulingan tersebut membuka jalan kepada perubahan politik yang akhirnya menyumbang kepada konflik dan ketidakstabilan panjang di Guatemala.
4. Cuba – 1961
Selepas Revolusi Cuba dan kemunculan Fidel Castro, hubungan Havana-Washington menjadi semakin tegang.
AS kemudian menyokong Bay of Pigs invasion pada 1961, apabila pasukan pelarian Cuba yang dilatih dan disokong AS cuba menggulingkan kerajaan Castro.
Serangan itu gagal.
Tidak lama kemudian, dunia menyaksikan Krisis Peluru Berpandu Cuba 1962, salah satu detik paling berbahaya dalam Perang Dingin.
5. Vietnam – 1950-an hingga 1970-an
Vietnam merupakan antara contoh terbesar campur tangan AS dalam konflik politik dan ketenteraan negara lain.
Washington menyokong kerajaan Vietnam Selatan dalam usaha menghalang kemenangan Vietnam Utara yang berfahaman komunis.
Campur tangan itu berkembang menjadi perang besar yang mengorbankan jutaan nyawa sebelum tentera AS akhirnya berundur.
6. Chile – 1973
Di Chile, Presiden sosialis Salvador Allende digulingkan dalam rampasan kuasa tentera pada 1973.
Kerajaan AS sebelum itu telah menjalankan operasi sulit untuk mempengaruhi politik Chile dan menghalang Allende daripada berkuasa serta kemudian menyokong usaha menekan kerajaannya.
Selepas rampasan kuasa, Augusto Pinochet mengambil alih pemerintahan dan memerintah Chile secara autoritarian selama bertahun-tahun.
7. Afghanistan – 1979 hingga 1980-an
Ketika Soviet Union memasuki Afghanistan pada 1979, AS menyokong kumpulan mujahidin Afghanistan sebagai sebahagian daripada strategi Perang Dingin.
Melalui CIA, bantuan senjata dan kewangan disalurkan kepada pejuang yang menentang Soviet.
Walaupun strategi tersebut membantu menentang Soviet, perang Afghanistan kemudiannya melahirkan kesan geopolitik yang jauh lebih kompleks, termasuk perkembangan kumpulan bersenjata Islam radikal.
8. Nicaragua dan konflik Contra
Pada 1980-an, AS menyokong kumpulan Contra yang menentang kerajaan Sandinista di Nicaragua.
Campur tangan AS dalam konflik tersebut menjadi kontroversi besar dan akhirnya membawa kepada Iran-Contra Affair, apabila pentadbiran Presiden Ronald Reagan terlibat dalam operasi rahsia berkaitan penjualan senjata kepada Iran dan penggunaan hasilnya untuk membantu Contra.
9. Iraq – 2003
Pada 2003, AS bersama sekutunya menyerang Iraq dan menggulingkan Presiden Saddam Hussein.
Washington ketika itu mendakwa Iraq mempunyai senjata pemusnah besar-besaran serta mempunyai hubungan dengan ancaman keganasan.
Namun, senjata pemusnah besar-besaran yang menjadi alasan utama perang itu tidak ditemui.
Keputusan menyerang Iraq membawa kepada kejatuhan kerajaan Saddam, tetapi turut mencetuskan ketidakstabilan politik dan keselamatan yang berpanjangan di rantau tersebut.
10. Libya – 2011
Pada 2011, AS bersama sekutu NATO terlibat dalam operasi ketenteraan terhadap kerajaan Muammar Gaddafi, selepas tercetusnya pemberontakan dalam gelombang Arab Spring.
Serangan udara NATO membantu pasukan pemberontak sehingga kerajaan Gaddafi tumbang.
Namun selepas kejatuhan Gaddafi, Libya mengalami perpecahan politik dan konflik bersenjata yang berpanjangan.
Mengapa AS campur tangan?
Secara umum, faktor yang sering dikaitkan dengan campur tangan AS ialah:
Persaingan geopolitik, terutama ketika Perang Dingin.
Keselamatan dan kepentingan strategik.
Kepentingan ekonomi dan sumber asli.
Perlindungan sekutu dan kepentingan AS di luar negara.
Membendung komunisme atau gerakan yang dianggap mengancam AS.
Memerangi keganasan selepas serangan 11 September 2001.
Mempromosikan demokrasi dan hak asasi manusia, yang menjadi salah satu justifikasi rasmi dalam beberapa intervensi.
Sejarah campur tangan AS menunjukkan bahawa kuasa besar jarang menggunakan satu bentuk pengaruh sahaja. Campur tangan boleh berlaku secara terbuka melalui peperangan dan sekatan ekonomi, atau secara sulit melalui operasi perisikan, bantuan kepada kumpulan politik dan sokongan kepada kerajaan tertentu.
Namun, penting juga untuk melihat setiap kes berdasarkan konteksnya. Tidak semua perubahan kerajaan di negara lain berpunca daripada AS, dan dalam banyak kes terdapat faktor dalaman serta kuasa-kuasa asing lain yang turut memainkan peranan.
